GÜNGÖR TAYLAN, DAİMA ÜRETİMİN İÇİNDE

 

Mütevazılığın, mülayimliğin, muhteremliğin ve bir eski futbolcu olarak da sportmenliğin bu kadar toptan ve kolay yakışabileceği bir insandır, Güngör Abi… Güngör abimiz tarımsal üretimin her daim ne kadar çok mühim olduğunun altını çizdi. Bu mühim addetme kendisini tarımsal faaliyetlerin ve üretmenin daima merkezine yerleştirmiştir. Fırıncılık, enginar üreticiliğinden tavuk yetiştiriciliğine uzanan bir geniş yelpazede sonuna kadar gitti… Hiçbir zaman yeter demedi, gücü ve imkânları çerçevesinde hep üretimin içinde kaldı… Bundan 35 – 40 yıl önceleri başlamış idi, böyle giderse “gıda krizi” gelir demeye...

Mustafa, Hulki, Güngör ve Levent Abiler Çeşmespor formasını terletmiş futbolcu kardeşlerdir. Güngör Abi santrhaf oynamış ve inanılmaz başarılı olmuş birisi olarak hep hatırlanmaktadır ve hatırlanacaktır. Ben ancak Levent Abinin oyunculuğuna denk gelebildim. Futboldaki sportmenliklerini her birisi sosyal hayatlarına, sindirilmiş olarak aktarmışlardır. Güngör Abi ile birlikte oynamış eski belediye başkanlarından Nuri Ertan abimize sorduk futbolculuk dönemini ve başarılarını, müthiş başarılı idi diye sitayişle bahsetti ilaveten diğer kardeşlerinin de çok başarılı olduğunu teyit etti.

Güngör Abi Çeşme’nin en eski fırıncılarındandır aynı zamanda, babası da fırıncı imiş, ben kesin hatırlamamakla beraber şu andaki 2008 sokak girişinde hemen sağdan ikinci dükkân olduğu bilgisi var bende, bir şekilde nasılını bilmeden… Yine de ne yaparsam yapayım başka detaylar şekillenmiyor şu anda hafızamda… Yine bir başka büyüğümüz “Kürt Mehmet” Lakaplı Mehmet Kumbasar’dan aktaran Mustafa Ertemiz’den dinlediğim bir hikâye var fırıncılığına yönelik, bir akşam arkadaşları ile “felekten bir gece çalarlar”, sihirli su fazla kaçar anlaşılan, ertesi gün için ekmek hamuru hazırlanamaz, henüz hamur makineleri yaygınlaşmamış, Çeşme’ye ise hiç gelmemiş, hamur elle hazırlanıyor tabiatıyla yetişmez ekmek hazırlığı, uzun yıllar takılma mevzuu olduğunu da biliyoruz…   

Yine saygıyla analım, Hafız Ahmet’in Cemal Abimiz, herkese babaannelerinin adıyla seslenirdi, Çeşme küçük, herkes birbirini deyim yerindeyse yedi sülalesinden biliyor… Aktarılan o ki, Cemal Abi Güngör Abiye de “Ziynet” diye seslenirmiş. Hay Cemal Abi, bu yanı ile çok keyif alıyorum bunları hatırlamaktan…

Güngör Abi için en net hatıralar, bize komşu gelip, enginar tarımı ve tavukçuluk yaptığı günlere denk düşer… Güngör Abi benim ziyadesiyle detaylı bildiğim, Üretici Hali Yöneticisi Mustafa Ertemiz’in de teyit ettiği biçimiyle hep üretimin içinde sabır, uğraşı ve sevgi ile kalmıştır. Müthiş çalışkandır, zannedilmesin ki bu çalışkanlık sadece ihtiyaca binaendir, onun için aslolan tüm bunları inanç ve sevgi dolu vaziyette yapabilmektir. İşte tekmili birden tüm bu sıfatları layıkıyla kurum ve kurallarıyla hak edendir, Güngör Abi… Zorunlu haller haricinde hep çalıştı, çok çalıştı hem de yılmadan, küsmeden, pişman olmadan büyük bir inançla, sevgiyle ve fedakârlıkla. Önceliği inanç ve fikirlerinin tahakkuku bilahare de medar-ı maişet şüphesiz… Sevgi ve inanç görüntüsünün altını çiziyorum ziyadesiyle çünkü Çeşme’de bulunduğum her vakit kendisiyle her görüştüğümde yüzündeki memnuniyet, kanaat ve hazzetme hislerinden anladığım bu idi…

Güngör Abi, hatırlamadığım bir tarihte şu anda halen mülkiyetlerinde olan tarlayı satın alır ve artık komşumuzdur. Şu anda, Musalla Mahallesinde imar tatbikatları neticesi oluşturulan park, spor sahası bölgesindeki alanın tam merkezine gelecek arazide enginar tarımı yapmaya başlar. Mezkûr tarla o vakitlerde çok miktarda ve sık yağan yağmurlarla hep su altındadır, bazı senelerde taa haziran ortalarına kadar kurbağa seslerinin işitildiği bir kısmi sulak alandır.  İşte bu şartlarda Güngör Abi orada iddialı olacak şekilde enginar tarımı yaptı. O vakitlerde sahip olduğu yeşil renkli volkwagen marka panelvan minibüsü uzun seneler boyunca tarımsal faaliyetleri maksadına matuf kullandı. Mezkûr araç adeta kendisi ile özdeşleşti. Maksat daha hızlı ve daha uzağa da servis yapılabilir hale gelmekti, onu da başardı. Yumurta taşıdı, enginar taşıdı, yerel tüketim noktalarına ve İzmir’e hale ya da büyük manavlara… Bir vade sonra tavukçuluk da yapmaya karar verir yaklaşık 5.000 tavukluk kümesler ve besi yerleri inşa eder. Dedim ya, onun kitabında durmak yok, üretmek üretmek lakin en mühim ve kutsal üretimin tarımsal üretim olması inancıyla… Vefatından yaklaşık 10 yıl önce, bir önceki fikrini revize ederek “bu dünya ve özelde ülkemiz maalesef gıda kıtlığına artık çok yakın” diye bir tespit tayini ile ne kadar fazla tarım yatırımı yapmamız lazım geldiğinin altını ziyadesiyle çizdi durdu anlayacağınız. Bugünkü gıda üretimi, dağıtımı ve fiyatlandırılmalarına bakarak Güngör Abimizin ne kadar isabetli faaliyetler içinde olduğunu daha iyi anlayabiliyoruz. Düşünsenize, Rusya’nın buğday sevkiyatını durdurması halinde Avrupa’nın yüz yüze kaldığı meseleleri… Makarnasever İtalyanların yaşadığı ve yansıttığı krizi hatırlayalım… Bu manada günler ağırlaştıkça Güngör Abinin bu kelamının mana ve ehemmiyeti daha da sık kullanılır hale gelecektir lakin hayatımıza faydası ne kadar olacaktır, onu da hep beraber yaşayarak göreceğiz…   

Ve sonra olanlar oldu, çok önemli mikroklima şartlarına haiz Çeşme Çevre Yolu içindeki verimli, az lakin kadim toprakları imar tarumar etti. Çeşme artık geleceğini turizme bağlamış ve adamıştır. Varsa yoksa turizm, o da sadece vatandaşın cebindeki parasının yer ya da el değiştirmesine matuf, aaa vatandaş da başka bir şey bekliyor mu? Zinhar, biliyor mu? Zinhar…

Güngör Abi, üretecek tabii ki, hemen çevre yolu dışına ricat… Yeni bahçede daha şümullüdür faaliyet… Artık, 20.000 m2 ye dikilmiş, limon ağacı bahçesi vardır, hem de her biri eşsiz Çeşme limonudur. Çeşme limonu bazıları burun kıvırsa da kalın kabuğundan ötürü, aroması ve lezzeti açısından benzerlerine tur bindirir. Tamamı deyim yerindeyse sıfırdan dikilmiş, yetiştirilmiştir. Eşi Şenay Ablanın tüm talep ve baskısına rağmen 5.000 adet yerine, 20.000 adetlik tavuk kümesleri inşa edilir… Esasen gelinen nokta itibariyle böylesi bir yatırıma da şahsi ihtiyacı yoktur, lakin inancı odur ki memleketin gıda güvenliği açısından ihtiyacı çoktur… Gerçi gelinen nokta itibariyle de Çevre yolu içinde imar tatbikatından kaç, bu kadar yatırım yap, sonra imar tatbikatı “Akarca İmar Planı” diye diye seni orada da yakalasın… Demek ki Çeşme’de imardan kaçış yok, sen kaçıyorsun lakin o seni kovalıyor ve tabii ki yakalıyor… Dedik ya, Çeşme Turizm Turizm diye diye Çeşme ikinci ev stoku olacak, inanmayanlara sabırla izlemesi tavsiye olunur… Arsa ve inşaat faaliyetlerinden aracılar ve yapıcılar ekonomik kazancı sırtlayıp gidecekler, biz yerliler de öylesine kalıp duracağız…    

Son nefesine kadar ayakta kaldı ve üretimin içinde oldu, üretmek uğruna ailesini bile aksattığı konusunda Şenay Ablanın tatlı serzenişlerine muhatap oldu lakin yılmadı, Güngör Abi. Bu vesile adı geçen aramızda olmayan büyüklerimizi saygıyla yad ediyorum, Şenay Abla ve çocukları Ali ve Tevfik’e de sağlıkla mutlulukla nice uzun seneler diliyorum.

ÇELEBİ TAYLAN

Benim hatırladığım, Çelebi Abimiz Çeşme’mizin ilk at arabası ile nakliye yapanlarındandır. Kağnıdan geliştirilmiş hali ile kocaman iki tekerlekli bir at arabasıdır söz konusu olan… Çelebi Abi, güçlü, kuvvetli, iri yapılı, pala bıyıklı lakin tüm bunlarla birlikte özellikle akşam saatlerinde son derece güleç yüzlü birisidir, adeta gülme mimiği yüzüne yapışmıştır. Artık bu mutluluktan mıdır yoksa her akşam aldığı tılsımlı suyun yüzüne yansıması mıdır, ben hiç anlayamadım. Oysaki gündüzleri yapılan iş ve işin zorluklarından ötürü olsa gerek son derece ciddi görünen bir yüze sahiptir o kadar ki asabi bile denilebilecek görüntüdedir. Yaş ilerledikçe bir taraftan günün yorgunluğunun şiddeti diğer taraftan da vücudun tepkisi yüzüne vurmaktaydı demek ki. Artık yavaştan beynin talimat edip söyletmeye çalıştığı kelimelerin dil tarafından aynı hız ve kalite ile çıkmadığı dönem de gelip çatmıştır. Çelebi Abinin Çelebiliği de tılsımlı suya karşı mukavemetini de kaybetmekte idi… Hayat işte…

Çelebi abinin ataları baba tarafından Konya-Karaman tarafına kadar dayanır, anne tarafı ise Balkanlar’a. Eşi ise annemin köylüsü, Benal Abla, son derece mütevazı ve ziyadesiyle çalışkan biri olarak hep hatırlanacaktır. Kardeşi “İmamcık Ali” amcakızı Mukaddes Abla ile evlidir. Mahallenin küçüklüğü, akrabalık ve arkadaşlık sebebiyle olabildiğince sık görüşülürdü ailece de. İmamcık Ali’nin aykırılıkları ve hoyratlığı bazen ziyaretlerin bile kısa tutulmasına sebep olurdu. Deyim yerinde ise, hakkından sadece nurlarda olsun “Cicim Leyla Kabasakal” gelirdi. Enteresan anılar… Çelebi Abinin amca çocuklarından İhsan Taylan Abimiz de aynı devasa binanın ters tarafından girişi olan yerde yaşarlardı. Mezkûr devasa bina “Kaymakam Evi” adı ile maruf olup şimdi yerinde yeller esmektedir. Çelebi Abinin çocukları Ali ve Kamil hala ziyadesiyle samimi görüştüğümüz insanlar olup, inşaat malzemelerinin satışı ve nakliyesi konusunda son vadeye kadar devam ettiler. Artık onlarda daha büyüklerle rekabet etme mevzuunda dara düşmüşler ve işi bırakmışlardır.

At arabası tek beygirlik, kağnı ile Roma imparatorluğu savaş arabalarından mülhem hibrit tarz görünümlü idi hatırladığım. İlaveten iki olabildiğince büyük teker üstüne oturtulmuş kasanın bazı yükleri boşaltım kolaylığı teminine matuf eklenen bir mafsal marifetiyle bugünkü damper benzeri bir tesisat eklenerek indirme ve istifleme süresinden tasarruf cihetine gidilmiş. İki teker aksının üstüne olabildiğince denge temin etmek sebebiyle “çelik yaylar” ve onun da üzerine monte kasa bazasının iki yanından beygirin koşum takımlarına sabitleme adına 2 adet kol uzanırdı, işte bu kolların kasa dışında, beygirin koşulduğu tarafta kalan noktasına iki kolu ana gövdeye sabitlemek amacıyla yerleştirilmiş bir demir saplama vardır. Bu saplama demir nakliye vaktinde kasayı ve kolları birbirine sabitlerken, boşaltma anında saplama çıkarılarak kasa ana gövde üstünde basit bir ittirme tatbik edilerek yaklaşık 45 derece yatırılmak suretiyle malzeme boşaltılırdı. Kasanın yüksekliği 50-60 cm olmasına rağmen ihtiyaç halinde yükseltilmek üzere ilave edilebilir yan kapakları da bulunurdu. Şüphesiz bu kapaklar ağırlık bakımından az, hacim bakımından fazla olan malzemelerin nakliyesi esnasında devreye girerdi. Aksi takdirde istiap haddi aşılır beygirin çekebileceğinden fazlası sebebiyle problemler yaşanır.

Çelebi Abi, çok az inşaatın yapıldığı dönemde en önemli beton malzemesi olan kum ve çakıl tedarikçisidir. Genellikle; bugün artık “Fener Plajı” diye bilinen yerden kum ve çakıl olabildiğince hızlı temin edilir, yüklenir ve ihtiyaç noktasına ulaştırılır. Direk denizden temin edilen malzeme nedense o günlerin konuşulan konusu değildir… Âdemoğlu henüz malzemenin yıkanması gereğini icat etmemişti. Ya muhtemel olumsuzlukları göz ardı ediliyordu, ya problem oluşmuyordu, ya betonda pas payları tüm kuralları ile gerçekleştiriliyordu, ya da demir ve çimento daha kaliteli idi, ya da tekmili birden, ya da hiçbiri… Galiba “önce ekmeklerin bozulmasını” müteakip, sonra demir, çimento ve daha sonra da işçilikler çok bozuldu… Hatırlıyorum böylesi bir malzeme manzumesi ile babam tarafından dökülen betonu yıllar sonra kıralım dedik, çekiç ve balyozun çıkardığı sesi anlatamam… Neyse… İşte Çelebi Abi böylesi bir Çeşme’de malzeme temincisidir, her inşaata bir şekilde malzeme getirerek dokunmuştur… Üstelik diğer motorlu araçların devreye girmiş olmasına rağmen muhtemel fiyat ve kalite sebebiyle uzun seneler devam eden bir servis… Lakin Çeşmeliler ne zaman ki, derin deniz dibinden temin edilip gemiler vasıtasıyla taşınan kum ve çakılı kullanmaya başladılar, at arabası ile kum çakıl teminin ve naklinin sonuna gelindi. Bir vade sonra derin denizden de malzeme temini çok isabetli bir karar ile durdurulmuş olup, görece daha doğru bir temin metodu tercih edilmiştir.

Evet, Arabacı Çelebi Abi’den girince, dedemin de İzmir Çeşme arası yolcu taşımacılığına yönelik “at arabası” sahibi olduğunu ve uzun seneler boyunca bu işi yaptığını da belirtmeliyim. Hem bu taşımacılık hem de mezkûr taşımacılığın “garajı” babındaki şimdiki balıkçılar sokağı üzerine bir yazı da yazmak istiyorum zamanı gelince… Evet, dedem “Arabacı Mehmet’i” de bu vesileyle hatırlamış oluyoruz… İzmir Çeşme arası yolcu taşımacılığı öyle kolay bir faaliyet de değil, birkaç mola ve birkaç gün süren bir süreçtir ve olabildiğince de risklidir, vurguncusu var, soyguncusu var, kurdu var kuşu var, var da var… Dedemin “Çilek” soyadını da, bu yolculuklardan temin edip getirdiği, direk ürün ya da dikilmek üzere köklenmiş yaban çileklerinden aldığı gibi bir tevatür var.    

Evet, bu yazı ve hoş hatıraları üstüne, atların çektiği kızaklardan, kağnılara, oradan savaş arabalarına, iki tekerlekli at arabalarına, dört tekerlekli görece asri at arabalarına ve nihayetinde faytonlara ve atlı tramvaylara kadar bir süreci hatırlamak da benim açımdan ziyadesiyle keyifli olmuştur. Sektörel lojistik süreçlerindeki koşum takımları, ıslah takımları, palan, kolan, paldım, üzengi, eyer, eyer altlığı, dizgin, başlık, yular, nal gibi ürünler ile adeta servis istasyonu sayılacak nalbantları hatırlamak da keyifli olacaktır… Hele, nalbantların, tırnak kesim ve nal çakma işlemlerini büyük bir hayranlıkla izlerdik…  

Yazıda adı geçen, başta Çelebi Abi ve Cicim Leyla Kabasakal olmak üzere, İmamcık Ali, İhsan Abi, dedem Mehmet’i saygı ile yâd ederken hayatta olan amcakızı Mukaddes ablaya da sağlıklı ve mutlu nice seneler diliyorum. 

ÖMER HALICILAR ve YILANIN HELVASI

 

Adana’ya 50. sene-i devriye buluşmasına gitme kararı aldığım vakitlerde, telefon çaldı, arayan kadim dost Ömer Halıcılar idi. Yanında da uzun vadedir görüşemediğim bir diğer dost Levent Kıyan var… Levent; “Adana Kebap” denilince ilk akla gelen “Onbaşılardır” ya, onun son kuşak temsilcisi, klasik kebap yapımcılarının sonuncularındandır. Adana’ya gelince mutlaka görüşelim sözünü almadan teslim olmadı telefonda, sağ olsun… Kavilleştik, kısa süreliğine de olsa görüşecektik… Bir akşam kısa süreli de olsa kebap donatılmış masada birlikte olduk… Başta müthiş muhabbetleri için her ikisine, sonra da Levent kardeşimizin delaletiyle yapılan siparişler eşliğinde akan zamanda Ömer kardeşimin misafirperverliğinin samimiyetini yaşadım. Var olsunlar, herkese böyle dostlar nasip ve kısmet olmalıdır hayatta… Esasen her ikisinin de ortak dostlarının olması söz konusu iken yenilerde bulundukları bir ortamda adımın geçmesi üzerine, daha samimi başlarlar muhabbete. Oradan hareketle eskiler konuşulur, mahalle, okul ve ortak tanıdıklar derken, kocaman bir rehber oluşur…

Levent için bundan yaklaşık 20 sene önce Ankara’da yaşadığım dönemde yaptığım bir şaka her görüşmemizde mutlaka muhabbetin bir detayını oluşturur… Bir yılbaşı akşamı, biraz da sesimi değiştirerek, işletmesine telefon edip başladım siparişi yazdırmaya kendisine, 20 Adana kebap, 15 kuşbaşı, 20 fındık lahmacun, derken adres yazdırılmaya gelir sıra, filan felan adres derken Ankara derim finalde, başlar gülmeye, o kadar güler ki boğulacak gibi olur… Bir taraftan kendisi gülerken bizdeki misafirler dâhil güle güle çatladık… Bu şaka ya da işletme her bir araya geldiğimizde mutlaka hatırlanır ve yine aynı şevkle gülünür.

Son buluşmada; Ömer ile Levent muhabbetin her boyutunda yeni ortak tanıdıklara rast gelirler, tanıdıkları üstüne hatıralar ve güzellemeler yapılır. Üstüne en fazla konuşulan ve müthiş hatıralar çıkan kişi ise, bir zamanlar Adana’nın en meşhur ciğercisi  “Ciğerci Çolak Bayram Ağa ve ailesi” olur. Ömer’in hem Adana’dan hem de Bürücek Yaylasından komşusudurlar, Levent’in ise babasının bir anlamda iş ortağıdır… Şimdi yüksek müsaadelerinizle, kendisini “adabul.com” adlı bir sitede gazeteci Çoban Yurtçu’dan aktaran Sabri Gül’den dinleyelim. “Adıyla sanıyla Kebapçı Çolak Bayram derler ona.. Şimdi beton duvarlarla çevrili stadyumun, etrafı ilk yapılış yıllarında tahta perdeyle çevrili idi. Tahta perdeyle saha kısmı da dikenli tel ile ayrılmıştı. Bir tahta bloktan ibaret olan ve şeref tribünü denilen şimdiki orta tribüne giremeyenler, maçı bu dikenli tellerin gerisinden seyrederlerdi. Bu seyircilerin yeri ise hiç değişmez, maç boyunca da espriler yağdırırdı. Ama bir de var ki, canının istediği cennetlik, istemediği cehennemlikti. Kendisi, koyu siyah-beyazlıydı. Siyah-Beyaz renkler, o zamanın hem güçlü, hem de en kıdemli kulübü İdmanyurdu’ydu. İdmanyurdu’nu canı kadar sevdiği her halinden belli olan ve şimdi «Amigo» diye adlandırdıkları kimselere taş çıkartan Çolak Bayram, tel örgünün dışına bağdaş kurar, sigarasını tellendirir ve İdmanyurtluları göklere çıkaran, rakip takım elemanlarını da her an sinirlendiren esprilerle sahada bütün dikkatleri üzerine çekerdi: “Haydi dağları bekleyen Avni. Avni yemez çalımı.” dedikçe şimdi Kemal Matbaası’nda ciltçilik yapan Avni Coşar’da coşardı. Sun ve Erciyes sinemalarının şimdiki sahibi Cahit Ener, zaten futbolu şiir gibi oynardı ama. Çolak Bayram’ın nükteleriyle daha da şiirleştirirdi. Ama, onun sevmediği renkler altında oynayan futbolcuların da çekmediği kalmazdı. Belediye Aile bahçesinin müsteciri Coşkun Girici, sarı-kırmızılı renkler altında Seyhanspor’un sağhafı idi. Bayram, ona bir kulp takmıştı. O zaman Adana sokaklannda süslü püslü, ne bulursa takıp takıştıran akıl hastası bir kadın dolaşırdı: Peruze abla.. Çolak Bayram da Coşkun’u Peruze Ablaya benzetir, her topa vuruşunda “Olmadı Peruze Abla.” diye bağırır, bu futbolcuyu ifrit ederdi. Seyhanspor’lu hem atlet, hem de futbolcu bir Yusuf vardı. Şimdi Ankara’da bir ilkokul’un Müdürü. Bayram ona da “Kör Yusuf” diye bağırarak sinirlendirirdi. Adana karmasının sağaçığı Nizam vardı. Adana öğretmen okuluna Edirne’den gelmişti. Selâmi daha füze rampasına çıkmadan onun şutları görülmeye değerdi. Biraz da kalçalı bir sporcu idi. Galatasaray lisesi Müdür yardımcısı iken rahmetlik oldu. Çolak Bayram’m en çok sinirlendirdiklerinden birisi de o idi. Çünkü İdmanyurdu kalesine en fazla gol atanlardan biri de Nizam olmuştu. Bayram, rahmetli Nizam’ın kalçalarını kasdederek “Haydi lenger Nizam” diye haykırırdı. Şimdi de kendisi spor sahasının nerede olduğunu unutmuş. Tenekeciler Çarşısında kebapçı Onbaşı’ların Ciğer ocağını şenlendiriyor. Amigolar gitsinler de eskilerden bir amigo görsünler.”

Adana’da iz bırakan Ciğerci Çolak Bayram için yine Sabri Gül’den bir aktarım; “Çiğerci Çolak Bayram Ağa… Ona Entelektüel de diyebiliriz birçok kişi onu görmek sohbet etmek için Karasokuda bulunan Eski Onbaşılar Kebapçısının kendine tahsis edilmiş üst katında sırf onu konuştuğu espirili dili dinlemek izlemek için mekânını ziyaret edip kebap yerlerdi. Sürekli Şalvar giyer, kafasında Çiftçi kasketi takar, gözünde şişe dibi gibi kalın gözlüğü vardı. Gelen müşterilerini seçer, beğenmediği durumlarda kendine has üslubuyla ortaya laf atarak ince ayar veya şakayla karışık ders niteliğinde deyimler söylemesiyle meşhurdu… Yazın Adana’da durmaz Bürücek Yaylasına giderdi. Orada da tezgâhı vardı ama herkese kebap yapmaz özel müşterileri geldiğinde onlarla yer içer sohbet eder hep beraber eğlenirlerdi.”

İşte böylesine sevilen ve tanınan birisi bizim de buluşmamızda sohbetimizin başrollerine haliyle oturdu. Ömer 1970’li senelerin ortalarında Üniversite Sınavları öncesi kampa çekilir, Bürücek Yaylasında… Çolak Bayram ve eşi Feride da yazı geçirmek üzere Bürücek’e gelmişlerdir. Ciğerci Çolak Bayram gündüzleri özel müşteri ya da konukları için tezgâh açar, eşi de ev işleri ve küçük bahçelerindeki işlere yetmeğe çalışmakta hayat bu rutinde ilerlemekteydi. Ömer Grönland dâhil dünyanın bir dolu yerine gitmek suretiyle halen devam ettirdiği kara avcılığının en yaman günlerini yaşamaktadır. Günlerden bir gün fırının içinde bir yılanın çöreklenmiş olduğunu gören Feride hemen Ömer’e haber verir, ne yaparlarsa yılan istifini bozmaz ve nihayetinde Ömer av tüfeği ile yılanı öldürür. Tam o sırada eve dönmekte olan Çolak Bayram Ağa eşinin de telaşından çabucak mevzuyu öğrenir. Ömer’e şöyle bir bakar, ah çekerek iç geçirir ve “yazık olmuş hayvancığa”. Ömer, Feride Ablasının sorununu çözmüş olmanın manevi huzuru ile kendi evine döner, dinlenmeye kaldığı yerden devam eder. Artık iyiden iyiye akşam bastırmış etraf karanlığa bürünmüştür. İlerleyen saatte kapı çalınır, Ömer kapıyı açar, kapıda elinde üstü örtülü bir tabak ile Feride Ablasını görür. Feride Ablası; bu arada nasıl etmişse hemen helva karmış ve Ömer’e de bir tabak getirmiştir. Feride Ablası tabağın örtüsü kaldırır ve Ömer’e “Yılanın helvasını pişirdim” der… Tabağı bırakır gider…

Bugünden geriye baktığımızda nasıl enteresan bir hatıra var karşımızda… Ziyadesiyle korktuğu için kovalamakla kurtulamadıkları yılanın ölümü üstüne “yazık olmuş hayvancığa” diyen bir ciğerci ve yılanın ölümü üstüne helva karan bir ciğerci karısı… Artık bu mevzunun üstüne çok çeşitli yorum ve izahatlar yapılabilir lakin her şeye rağmen bu insanların tabiat ana karşısındaki tutumları ve duygusallıkları asla ve kat’a görmezden gelinemez…

Bu ve buna benzer daha nice hatıralar ile geçirdiğimiz bu muhteşem gece için tekrardan kadim dostlar Ömer Halıcılar ve Onbaşı Levent Kıyan’a sonsuz teşekkürler…

50. SENE-İ DEVRİYE BULUŞMALARI, NİHAYETSİZ İLETİŞİM

 

50 koca sene geçmiş tanışalı, su gibi geçen yarım asır… Biz hâlâ birbirimizi arıyoruz, soruyoruz, takip ediyoruz, merak ediyoruz… Başarılarımızla sevinç ve gurur duyarken üzüntülerimizde birlikte üzülüyoruz. Kişisel özelliklerimiz ve siyasal, dinsel, sosyal tercihlerimiz özelinde detaylarda neredeyse her birimiz farklı bir evreni temsil ediyoruz. Esasen bu kaçınılmaz bir neticedir, mevzuya 2 insanın birbirine benzeyebilme nispetinin 1/81 (81 de 1) olduğu bilimsel tespiti ışığında bakılınca, neticenin de son derece makul ve makbul olduğu ziyadesiyle kabul görecektir. Tam da bu manada bu muhteva, ayrılıkları ve aykırılıkları değil, birliktelikleri ve uylaşılabilirlikleri büyütmenin, çoğaltmanın bir gereği ve kaçınılmazı olarak tespit edilerek, fazlaca tasnif ve tahdide lüzum görmeksizin her sene artarak katılım ve program içeriği çeşitliliği göstermektedir. İşte tam da hedeflenen 80/81’in göz ardı edildiği vasat budur. Emek harcayan her dosta bitimsiz teşekkürler…

Bu seneki buluşmanın süresinin artması katılımcıların birbirleriyle daha çok mevzuyu, daha detaylı paylaşmasına zemin hazırlamış, bunlar içinde okuldan hatırlamalar olduğu kadar meslek hayatı içindeki enteresan vakalar, yeni yerler üstüne öneriler ve görüşler, edebiyat, sanat, spor ve olmazsa olmazımız politika, her vakittekinden daha fazla ve daha rafine, daha sabırlı ve daha uhulet ve suhuletle mevzû-ı bahis olmuştur. Çok da düzeyli ve öğretici muhabbetlerin müze ve çevre gezileri ile taçlandırılması ise muhteşem olmuştur. Topluca Tarsus gezisi; Makam semtindeki Danyal Peygamber Kabri ve Makam-ı Şerif Câmi ile başlamış, Kubat Paşa Medresesi, Tarsus Tarihi Saat Kulesi, Tarsus Ulu Cami, Kırkkaşık Bedesteni, St. Paul Kilisesi ve Anıt Müzesi, Sadık Paşa Konağı, Misak-ı Milli İlkokulu, Tarsus Amerikan Koleji, Buğday Pazarı, Antik Yol (İskender Yolu) ziyaretleri ile hitama ermiştir, zira aşırı sıcak katılımcı gençlerin erken yorgunluklarına sebep olmuştur. Lakin bu kadar görsel katkının üstüne Tarsus Şelale’de yenilen meşhur Tarsus Limon dondurması inanılmaz keyifli olmuştur. Katılımcılarla burada; Gaziantep Amerikan Kız Lisesi (1859), Amerikan Robert Lisesi (1863), Maraş Amerikan Kız Lisesi (1865), Talas Amerikan Koleji (1871), Antep Amerikan Koleji (1874), Üsküdar Amerikan Lisesi (1876), Bursa Amerikan Kız Koleji (1876), İzmir Amerikan Koleji (1878), Sivas Amerikan Koleji (1880), Merzifon Amerikan Koleji (1886), Tarsus Amerikan Koleji (1888) gibi Amerikalı Misyonerler tarafından kurulan okulları bir kez daha hatırlayarak, özellikle 1950 sonrası Canım Yurdumda görünür olup, iktisadi ve siyasi rol almasının tarihsel kökenleri üstüne muhabbet ettik… Ahhh Osmanlı, ahhh Amerika ahhh… Sonra 1970’lerde dönemin Dışişleri Bakanının “Amerika altımızı oymuş” şikâyetlerini ve şaşkınlığını biz de şaşkınlıkla seyredeceğiz… Hem cansiperane Amerikancı ol sonra da şikâyet et… Galiba “timsah gözyaşları” dedikleri budur… Galiba mezkûr kolejlerin önemli bir bölümü faaliyetlerine son vermişler, belki de lüzum kalmamıştır… Nasıl olsa her yer Amerikan muhipleri ile doldu da taştı…

50. sene-i devriyenin bu faslına damga vuran artık aramızda olmayan “Küçük Dev Adam Osman Aksoy” ve “Dadaş Ekrem Aydın” arkadaşlarımızın hatıratı oldu. Özellikle Osman Aksoy’un gizli kalmış şairliğinin tezahürü kitabının dağıtımı yapıldı, meğerse adam müthiş bir “Şairmiş”… Sağlığında bastırmış olduğu şiir kitabını, oğlu ve meslektaşımız Gürkan Aksoy her birimize güzel anılar oluşturmak üzere “Gala Yemeğine” kuzeni vasıtasıyla gönderip dağıttırmak gibi müthiş bir şeye imza attı… Osman’ın şairliği üstüne kısacık da olsa muhabbetler yapıldı lakin eve dönüp kitaba bakınca anladık ki ciddi bir şair ile bunun farkında olmadan arkadaşlık etmişiz. Yokluğunda bile bu kadar rol almak güzel ve manalı olsa gerek…

Uzunca bir vadedir, kurulmuş olan “whatsapp grubumuzda” her sabah tüm arkadaşlara Cem Karaca’dan devşirdiğim spot ile “günaydın gençler ve daima genç kalanlar” diyerek, bugün de uyandık, bugün de aranızdayım manasında sesleniyorum… Merhaba yeni güne, merhaba tüm arkadaşlara deme tazelenmesi ve güncellenmesinin tılsımına inanıyorum… Bunu da bu manada önemsiyorum… Uzun senelere dayalı arkadaşlıkların belli dönemlerde bir araya gelerek güncellenmesi, arkadaşların nüfus kâğıtlarının eskimesine rağmen hafıza ve hatıraların tazeliğini korumasının yegâne yoludur bana göre… Mezkûr kâğıtlar eskidikçe buluşmaların vasatı sosyalleşmeler, âdemoğlunun en mühim ve derin psikolojik hatta fizyolojik ihtiyaçlarını karşılayan ve de destekleyen ünitelere dönüşürler bence… Psikolojik dayanıklılık ve performans arttırıcı bu destekler, ortak hatıralar ve hasretler vasıtasıyla, hayatın bu derin manasını bir taraftan zenginleştirirken diğer taraftan tazelenme ve güncellenmeyi hızlandırmakta bana göre… İşte bu hatıraların ve hasretlerin bizden her daim paylaşılmasına müteallik bir fırsat beklediği o kadar aşikâr ki, ben işte tam bunu yaşıyorum. Sadece mezkûr dönem arkadaşlarımla olan buluşmalarla sınırlı değil elbette bu güncellenme, yine çok uzun senelere dayalı okul arkadaşlarımla da aynı duygularla bir araya geliyoruz… Tazelenme ve güncellenme yolu bazen tesadüflere dayalı kısacık anlar olur, bazen de planlı görece uzun buluşmalara ve tanışmaların ilk günlerine kadar uzanır. Benim Üniversite dönem arkadaşlarım uzunca bir süredir, bu kabil planlı buluşmaları senelik ve düzenli becerebilmiş durumdalar, buluşmaların her türlü zorluğuna rağmen başta Hamdi Satır olmak üzere bu işe gönül veren, katkı sunan herkesi alkışlarla kutluyorum, alkışım alasınız…

Peki, arkadaş görmek, onlarla kana kana muhabbet etmek, tartışmasız çok güzel vallahi en azından ruh dinginliği ve zenginliği babında… Bu buluşmaların, en dinamik günlerinizin geçtiği, adeta her taşında, her ağacında hatıra kabilinden bir şeylerin, hattı zatında çok şeylerin yaşandığı mekânlar ise, duygusallıklar daha da vites arttırıyor… Bizim de, buluşmalarımız aynen böyle oluyor, meslek sahibi olmaya hazırlandığımız mezkûr günlerde, aynı zamanda kişilik sahibi olma ve dünya görüşü edinme mülkiyetine, hatıraların canlanması marifetiyle dönüp dönüp, ahlamak, vahlamak, sevinmek, gülmek babında… Adana’da 5 gün dolu dolu, eskiyi yâd ederken, güzelim yeni kebaplar, lezzetine doyulmaz yeni ciğerler yenilerek, Büyük Saat, Küçük Saat, Çakmak Caddesi, Kazancılar, Taş Köprü, Tepebağ, Kayalıbağ, Vilayet başta olmak üzere önemli yerler gezilerek, geçirildi… Gerçi ben Adana’yı hiçbir zaman unutmadım, her fırsatı değerlendirdim, oradaki arkadaşları ve mekânları görmek için. Benim için Adana her daim özel ve güzel olmuştur. Şikâyet ve sızlanmalarım Adanalılar kadar olmamıştır hiç bir zaman… Evet, Adana öğrenciliğimizde de “Dünyanın en büyük köyü” idi, maalesef şimdilerde de… Siz bakmayın Adana’yı yönetenlerin iddialarının büyüklüğüne, değişen bir şey yok… Bana sorulursa da, zaten Adana böyle daha güzel… Her şeyi değiştireceğim iddiası, ciddi manada şehrin karakterinin de bağlantılı değişime uğrayacağını hesap edemeyen bir yönetici grubuna denk geldi insanlık, galiba bu da bazılarına göre şans bazılarına göre de şanssızlık…

Değişmeyen gelenek ise Kazancılar içinde sabah kahvaltısında ciğer yemek, içenler için de “ciğer ve rakı”… Hele bu kez Pazar gününe denk geldi ciğerli-rakılı kahvaltı tam da Galatasaray Fenerbahçe derbisi arifesine yani, kahvaltı yapanların çoğunluğu Galatasaray forması giymişlerdi. Müthiş şarkılı, marşlı, danslı eğlence… Hele otoparkçının hediye ettiği kitap, koca bir ömür muhalif olmanın faturası babında… Hay Allah, otoparkçı bile bizi bir görüşte anlamış, kitap hediye edilir abiler diye… Müthiş güzel oldu, keyif aldım, bilgilendim, tazelendim, güncellendim… Var olun, sağ olun, nur olun değerli arkadaşlarım…

OSMAN AKSOY, KÜÇÜK DEV ADAM

 

Osman Aksoy; aynı sene üniversiteye başladığımızda ilk temas kurduğum arkadaşlarımdan biriydi, boyu posu ile orantısız olan sınırsız inanç ve cesareti ile de kendisine haklı olarak “Küçük Dev Adam” lakabını yakıştırdığımız birisiydi. Konya Ereğli’den gelmişti, Kanal 1,5 durak civarındaki halasının evinde kalarak tahsil hayatına devam edecekti. Ben ise yine dönem arkadaşımız aynı zamanda hemşerim Kemal Sarıkök’ün himmetiyle, birlikte kaldıkları biri akrabası olan iki astsubay arkadaşımızın da hüsnü kabulü ile oldukça konforlu bir bekâr evi sayılacak, şimdi adını unuttuğum Kanal 1.5 duraktaki taksi durağının arkasındaki, eve taşınıp hayata dönmüştüm. Yaklaşık 2 aylık deyim yerinde ise mezbelelik sayılacak bir toprak damdan kurtulmuştum, tam da bu yüzden “hayata dönmüştüm” ifadesini kullandım. Mezkûr tarihlerde Adana’da sınırlı sayıda öğrenciye kapılarını açan bir adet yurt bulunmaktaydı ve maalesef de devrimci ve solcu gençlere münasip bir yer değildi… Devir itibariyle o yurtta kalmak çok ciddi risk almak demekti, girip de çıkmak her babayiğidin harcı değildi,  çıkış ancak bir takım eşyalardan feragat ederek kaçmak suretiyle mümkün olmaktaydı. Bu kabil, bilmeden yurtta kalmaya başlayıp sonra “kaçan” çok arkadaşımız vardı. Ben bu yurtta kalma macerasına, neler olabileceğini bilenlerden dinlediğim için hiç teşebbüs etmemiştim. Sınırlı imkânlar sebebiyle de belki bir vade sonra tüm detaylarıyla anlatacağım “Eski İstasyon Mahallesinde” bir ahşap evin, toprak zeminli, yatak odası, salon, mutfak, banyo, tuvalet gibi detayların uğramadığı bir yere sığınmıştım. Evet, hayata dönünce yani Osman’ın kaldığı yere yakın eve taşınınca, artık Osman ve Kemal ile sadece okula gidip gelme değil diğer vakitlerimiz de birlikte geçirmeye başlamıştık.

Osman siyasal, sosyal ve kültürel olarak, kendim ile kıyasladığımda benden daha birikimli durumdaydı sanki. Uzun uzun dünya ve Canım Yurdum gündemine yönelik analiz, tespit ve teşhisler yapar, çözümler arardık, esasen makro düzeyde tespit ve teşhisler konusunda benzer şeyleri söylerken teşhis ve tedavi konusunda çok fazla kesişen görüşlerimiz olmazdı, takip edilen yollar ayrıydı. Lakin bu, arkadaşlığımıza ve birlikte hareket etmemize engel bir durum olarak asla ve kat’a öne çıkmadı… Gelişmelerin ve çatışmaların çetinleşmesi karşısında ve bir anda öne çıkan özel sebepleri hasebiyle Kemal Sarıkök Okulu bırakmak zorunda kaldı, biz ise Osman ile komşuluk ve aynı mahallenin mukimleri olmak sebebiyle hep bir arada olduk hatta sonraları da vefatına kadar zaman zaman da olsa mutlaka görüşürdük. Hele teknoloji iletişimi kolaylaştırınca daha da sık konuşmalara başlamıştık.  

Mezun olduktan sonra bir tarafı ile ekonomik, teknolojik diğer tarafı ile hayata iyi tutunabilme kaygılarıyla tarafımızda nükseden “işkolik” hallerimiz bizleri sık görüşür olmaktan uzaklara savurdu. Lakin hep birbirimizden haber alma ve iletme vaziyetini hiç kaybetmedik… Yıllar sonra bir gün, haftada 3-4 gün gittiğim “Gümüldür Şantiyesine” gidişte izlediğim yolun, “Tahtalı Baraj İnşaatı” sebebiyle artık kapalı olduğunu, geri dönmem gerektiğini söyledi, yeni kurulmakta olan şantiye güvenlik görevlisi, başladık yüksek perdeden tartışmaya, yolun hangi sebeple buradan kapatıldığını esasen kapatılmanın yol ayrımından itibaren olması gerektiğini bağırarak söylerken, tesadüfen orada bulunan ve Baraj İnşaatından sorumlu olanlardan biri olduğunu sonradan öğrendiğim Osman’ı gördüm… Tesadüfün de böylesi… Hemen kucaklaştık, gelsin çaylar, gitsin kahveler… Artık zaman zaman yüz yüze görüşmeye de başladık, kâh eskiler yâd edilir, kâh yaptıklarımız, kâh yapamadıklarımız, daha neler neler, kâh ağlayarak, kâh gülerek… Sonraları teknolojik gelişmeler bizim daha sık iletişimde olabileceğimiz “cep telefonlarını” bize bahşetti, daha sık görüşmeye başladık… İyi ki de öyle olmuş, devir itibariyle kendimizi hiç de hazırlamamışız bir gün birimizin yokluğu ile yüzleşmeye… Ne vakit “vefat” haberini aldım işte o zaman hayatın bu tarafı ile yüzleştik. Oysa kuşak ve şartlarımız sebebiyle efsunlu idik ziyadesiyle ölümlere, gel gör ki hiç öyle, “ölüm nereden ve nasıl gelirse gelsin, hoş gelmiş, safa gelmiş” soğukkanlılığı ile karşılanamıyor. Demek ki bu his henüz nasır tutmamış ya da yeterince nasır tutmamış… Oysaki ben, mezkûr mevzu bazında felek tarafından çok daha sıkı idmana tabi tutulmuş, sınanmış birisi olarak bile hala duygularıma yeniliyorum. Oysa her bir ağızdan, “haberin var mı taş duvar? Demir kapı, kör pencere, yastığım, ranzam, zincirim, uğruna ölümlere gidip geldiğim” diyerek Ahmet Arif’in müthiş şiiri ile efsunlanmış idik, hikâye kardeşim…  

Geçenlerde dönem arkadaşları ile “50. yıl buluşmasına” gittik Adana’ya… Müthiş bir beş gün geçirdik… Farklı mekânlar, farklı mevzular, farklı fiil ve sıfatlar arka planında müthiş muhabbetler ve geziler gerçekleştirdik. Bizim dönem arkadaşlarının düzenli ve disiplinli bir şekilde her yıl bir araya gelmesinde müthiş emek ve çabası olan, benim yakıştırmam ile “Oymak Başı” Hamdi Satır başta olmak üzere hepimize büyük bir sürpriz yaşattı bu yıl Osman Aksoy, vefatından sonra bile bunu başarabilmiş birisi işte… Meğerse adam müthiş bir “Şairmiş”… Sağlığında bastırmış olduğu şiir kitabını, oğlu ve meslektaşımız Gürkan Aksoy her birimize hediye edilmek üzere “Gala Yemeğine” kuzeni vasıtasıyla gönderip dağıttırmak nezaket ve lütfunu göstermiş, var olsun.    

Kitap; Osman’ın iki oğlu Gürkan ve Gürsel’e ithafen, “işte şimdi bir kardeşiniz daha oldu” diyerek başlıyor. “bilmem hiç şantiyeci tanıdınız mı? Telaş, heyecan, stres, ter, toz içinde yapı yükseldikçe sevinmek de var. İşverenden çalabildiğim zamanlarda bunların arasına Şiirleri’de koydum. Tünel açarken de, beton atarken de, proje okurken de şiir’i düşündüm.” diyor Osman. Adeta, her şeyin ziyadesiyle acımasız ve sert geçtiği çalışma ve yönetme sürecinde hassas ve ince düşünme, aşk, sevgi ve hüzün gibi hislerin zirve boyutunun da sanatsal bir özgünlük ile atbaşı olabileceğinin de bir ispatını yapıyor. Evet, kitap bizi çok mutlu etti, tüm arkadaşlarımın tek tek gözlerinden okuduğum o ki, Osman ile gurur da duyduk…

Evet, “Küçük Dev Adam” bu kez 50. yıl buluşmamızın, fiilen sessiz katılımcısı olarak başrol oyuncusuydu. Kendisini bu vesile ile bir kez daha saygı ve sevgi ile topluca kâh hüzünlenerek, kâh gurur duyarak hatırladık.  

Osman’ın kitabının adı; “Kirazlık’da akşam” olmuş, zinhar sanılmasın ki yazıldığı mekân Gümüşhane Torul Kirazlık sathında, satıh ciddi manada geniş şümullü, iş var, aş var, aşk var, his var, tabiat var, anlayacağınız tekmili birden…  

Evet, Osman’ın bir şiiri ile final…

Bir iklim oldun, mevsim gibi yüreğimde,

Başlangıcı toz duman bozkırda.

Denizde lodos ve de fırtına.

Ormanda uğultu ve dinginlik.

Ee…. Güzelim neredesin?

 

Eh oğlum dayanabilirsen,

Dayanabilirsen doruklarına dağların.

Katmer katmer olmuş duyguların.

Zigana’dan haykırıyorum karşı dağlara.

 

Aşkale’nin buğdayları,

Erzurum’un pancarları

Allı pullu şalvarlı kızları,

Çapaları,

Dibi toprak dolu tırnakları,

Yaşama bağlayan güzelim sevdaları.

 

Pancarın peziğine,

Yiğidin eziğine (olmaz ya)

Söylemem gerek, yazmam gerek.

Sevdalarımı saklayamam ki!

 

Haykırmam gerek,

Gönül gönüle diz dizeliğimizi.

Dağın dibinde azgın Karadeniz’imsin.

Ve sevdamdan habersiz, sevdamdan uzak,

Bir yudumluk nefes gibi ecelimsin.

 

MÜZE VE MÜZECİLİK

Ülkelerin zenginlik tanımını yaparken maalesef muktedirlerin ölçülendirmelerini kullanmaktadır insanlar, varsa yoksa kişi başına düşen otomobil, telefon, buzdolabı vs vs. Burada kütüphane, kitap, okul, müze genellikle esamesi okunmayan elemanlardır, anlayacağınız okullaşma, kitaplaşma kültürel gelişim ve paylaşım ise bu kümenin en etkisiz alt detaylarını oluşturmaktadır. Bunların içinde de müze işi hemen hemen uzmanlarına göre bile ne yazık ki en sona bırakılmaktadır, oysaki değerlendirmeler içerisinde müzelerin sayıldığı ülkeler, itibarları yüksek ülkelerdir. Diğer taraftan; müze, toplumların tarihsel süreçte nereden nereye, nasıl ve ne tür badireler atlatarak evrildiğinin küçük bir sahnesi ya da özetidir. Eğitim çok önemlidir denir ya, eğitimin de en önemli cüzü, başta arkeoloji, etnoğrafya, sanat, tarih, coğrafya, şehircilik, denizcilik, havacılık, ekoloji, doğa, jeoloji, endüstri, resim, heykel, askeri, müzik ve açık hava olmak üzere hemen her konuya haiz temalı disiplinleri ile müzelerdir, bana göre. Çok değerli yazar, şair, gazeteci ve tiyatrocu, “şahsımın da ziyadesiyle beğendiği” Sunay Akın müzeler için muhteşem bir laf eder; “Müzeler toplumların hafızasıdır” der. Bence ilaveten de geleceğidir de çünkü geçmişin birikimi üzerine tesis edilmektedir gelecek.

Günümüzde Turizm ve tanıtma açısından değerli birer destinasyon olmalarının önemi bir kenara, geçmişin, her manada delillerinin toplanması, korunması ve sergilenmesi, toplanan, korunan, değerlendirilen mirastan yeterince ve layığınca ilim, irfan ve feyz alınması ile geleceğe taşınmasının platformlarından biri olan müzeler, bu manada ülkelerin ulusal politika oluşturmaları gereken bir dal olmayı da ziyadesiyle hak ederler. Bu sadece kelamda kalacak bir tespit ve tayin olmamalıdır, ciddiyetle, mekân, yetişmiş bilgili ve görgülü eleman, araç gereç ve her türlü gerekli ve yeterince kaynak tahsisi yapılarak, bilimsel ve yönetsel özerklik ve özgürlük tanınarak gerçekleştirilmelidir. Müzelere; sadece bulunan, bağışlanan, satın alınan eserlerin sergilendiği bir mekân gözü ile bakınca varılacak yer fazlaca yabancı olmadığımız bir konumdur.    

Müze ve müzecilik konusunda insan kaynağının en önemli bileşen olduğunun altı çizilerek belirtilmelidir. Bu manada, yönetsel, bilimsel ve teknik kavrayış ve işleyiş ve bileşenleri doğru ilişkilendirilme ve de önemlisi gerekli irade oluşturulmalıdır. Yönetim; veri toplama, analiz, ölçme ve değerlendirme, bilişim, bilgi teknolojilerini değerlendirme ve kullanma, iletişim ve tanıtım-pazarlama, stratejik planlama ve finans yönetimi, hepsinden önemlisi de operasyonel kabiliyet ve imkana haiz olabilmelidir. Ulusal ve uluslararası düzeyde konsept olarak benzerleri çok olmakla birlikte, her birinin aidiyeti, sahipliği, temsiliyeti ve kabiliyeti bakımından yek diğerinden farklı olması itibariyle son derece hassas ve dikkatli olunması gereği açıktır. Bu müzelere, her birine ayrı ayrı bir tasarım, planlama, tanıtım ve konumlama, koruma ve korunma planları yapma zarureti doğurmaktadır. Çağdaş müze yönetimleri, eğitim ve tanıtım programları açısından da son derece dinamik ve hassas ilaveten de dikkatli olmak zorundadır. Tüm bu geniş ve sofistike bilgi, görgü ve güç gerektiren yönetim sürecini, bilim dünyası ve gerek ulusal gerekse de uluslararası düzeyde üniversiteler ile çağdaş değerlendirme ve ilişkilendirme yaparak planlayarak geliştirmenin mümkün olabileceğini belirtmek gerekmektedir. Tüm bunlara uygun, yönetici modeli yaratmak ve bu yönetimi uygun, veri toplama ve değerlendirme, restorasyon, envanter ve arşivleme, sergi ve teşhir etme, iltisak ve ilişki itibari ile kayıp, kaçak takip etme ve izleme, uluslararası koleksiyonları bilen ve takip edebilen, bilgi akış ve iletişim kurabilen ve de tanıtım başta olmak üzere hemen her konuda vizyoner ve profesyonel bir organizasyon ile tahkim edilmelidir.        

Azıcık da ansiklopedik bilgi; “Müze”; Türkçe Etimoloji Sözlüğü Nişanyan’a göre, Fransızca “musée” sözcüğünden alıntıdır ve Fransızca sözcük ise eski Yunanca “mouseîon” “Mousa’lar tapınağı, Mousa’lara adanmış yer” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca Moûsa “sanat tanrıçası” sözcüğünden +ion ekiyle türetilmiştir. Esasen de eski Yunancada “bilimler tapınağı” manasında kullanıldığı bilinmektedir. Dünyada müze anlamında ilk yerleşke gerçekleşmesi de Mısır’ın İskenderiye şehrinde olmuştur, mezkûr ansiklopediden öğrenebildiğimiz kadarı ile. Diğer taraftan mezkûr sözcüğün kullanıldığı tespit edilen en eski Türkçe kaynak ise; 1860 tarihli Şinasi, Tasvir-i Efkâr makaleleridir, yine mezkûr kaynağa göre…

Turizmin başkentleri konumlu şehirleri gezenler bilirler, mezkûr şehirler adeta birer müzeler resmi geçidine ev sahipliği etmektedirler. İrili ufaklı, kamu’lu ve özel’li yüzlerce müze bulunur ve çok büyük çoğunluğu da ziyarete açık saatlerde dolup taşmaktadır. Hatta bazılarına günler öncesinden rezervasyon yaptırmak zorundasınızdır. Bir de canım Yurdumdaki çok önemli ve meşhur müzelerimizin haricindeki müzelerin turist gruplarının ziyaretleri haricindeki durumuna bir bakın, muradım ve meramım daha net anlaşılacaktır. Oysaki eğitime en önemli destek veren alan müzelerdir hem de her biri interaktif öğrenme mekanlarıdır bana göre… Bu interaktif öğrenmeye kendi çocuklarımın müzelerdeki davranışlarını izlerken, günlerce anlatıp anlatıp iz bırakamadığımız konularda müzelerde 10 ya da 15 dakikalarda öğrenmenin gerçekleştiğine tanıklık ettim.

Müze ve Kütüphane sayısı bir ölçüde medeniyet seviyesi ifade eder. Müze yeterli midir, zinhar, bilgi yönetimi de, onun heyecanı ve şevki de olacaktır insanda, olmayınca da sonuç olumsuz oluyor şüphesiz… Gerçi canım yurdumun bir kavimler geçidi sahnesi olması hasebiyle her medeniyetin kalıntısından yararlanıldığı için adeta bir Açıkhava müzesidir ve tam da o yüzden her şey açıktadır, hoş kapalı alanlarda bile eser kayıplarından geçilmiyormuş, ama… Canım Yurdum, müze ve müzecilik konusunda erken yola çıkmıştır lakin ve ne yazık ki ünlü söz devreye girer bu konuda da; “Türk gibi başla …” Benim anlayışıma çok uygun olmamakla birlikte; müzeler günümüz turizminde çok ciddi birer destinasyon olarak tarif edilmekte olsa da esas fonksiyonu itibariyle bir taraftan geçmişe ciddi bir yolculuk diğer taraftan da geleceğin tesis ve tercihlerine ciddi manada ışık tutmaktadır ve tutmaya da devam da edecektir.

Bilgi paylaşımının hızı, internet ve ilgili bilimsel ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak da müzeler sanal ortama yatırım yapmaya başlamışlardır. Hele bugün pandemi koşullarından ötürü bir sürü ünlü müze internet ortamının sağladığı imkanlar ile evlerimize kadar gelmiştir. Peki kaçımız bu hizmetten yararlandık, çok olabileceğimizi zannetmiyorum.

Günümüz Hatay Müzesi müthiş bir eser bana göre ama daha düzenlenir düzenlenmez potansiyel sergi ve eser ile düzenlenen sergi alanı arasında bir uyuşmazlık, eser çok, yer dar, hay Allah… Anadolu Medeniyetleri, Bergama, Selçuk ve Gaziantep Zeugma Müzesi de ayrıca ve gerçekten birer şaheserdir bana göre, emeği geçen herkesin ciddi bir alkışı hak ettiğine inanıyorum ve intibaları itibariyle bunlara özel bir yazı ile ileride değinmek istiyorum.

DÜŞMAN TELİNATI NASIL OLURMUŞ

 

 Balıkesir’e yolumun düştüğü çok defa maalesef “Kuvayı Milliye Müzesine” hiç gidememiştim. Canım Yurdumun her tarafı müzelik hakikaten, kâh arkeoloji, kâh etnografya, kâh resim heykel, kâh tarih coğrafya, kâh kent belleği velhasıl yüzlerce farklı disiplinlerde ve temalarda yüzlercesi… Çok büyük çoğunluğu Kamu Müzeleri olmakla birlikte az da olsa özellerine rastlamak mümkün…

Balıkesir Müzesini konu eden bir “Tarihe not düşürmeyi” mutlaka yapmalıyım dedim. Şüphesiz ki, fiziki şartları itibariyle sıradan bir müze, sade, düzenli lakin çok manalı mezkûr müze 2 kattan oluşmakta olup 1. Kat “Kuvayı Milliye” hatıratı, 2. Kat ise Balıkesir İl sınırları içindeki Kyzikos, Adramytteion, Daskyleion ve Antandros antik kentlerinin buluntularının teşhirine ayrılmış. Balıkesir Kuvayı Milliyesi şüphesiz her bir diğeri kadar değerlidir lakin genel Kuvayı Milliyenin kurulmasına öncülük etmiş olan 41 kahramanın da buralardan olması unutulmamalıdır. İşte bu baptan, 41 kişi ile alınan yazılı kararlar, kongrelerde alınan kararlar ile kişisel eşyalar, fotoğraflar, şiirler, açıklamalar duvarları süslemektedir. Ayrıca da Mustafa Kemal Atatürk ve eşi Latife Hanım’ın balmumundan mamul heykelleri bir odada da sergilenmektedir.   

Kuvayı Milliye bir antiemperyalist mukavemet ve kalkışmadır, bir istiklal harbidir şüphesiz… Siz bakmayın uzun yıllardır Canım Yurdumun dâhilindeki muktedirlerin müstevlilerinin siyasi ve ekonomik emelleriyle tevhit edilmiş şahsi menfaatleri muvacehesinde koparılan vaveyla ile antiemperyalist yanın göz ardı edilerek olanından ziyade dini ve uhrevi tarafının öne çıkarılmasına, zinhar öyle değildir… Efendim sonrası şöyle oldu da, böyle oldu da, teraneleri de başka fasıldandır… Mesela, benim hayranlıkla okuduğum adını ilk kez duyduğum “Kuşdilli Leblebici Raşit (Yağşioğlu)”, manda, himaye ve istiklal tespit ve telini üstüne söylediği muhteşem söz, “mandayla, protestoyla düşman geri gitmez! Düşmanı durduracak kuvvet, namlunun ucundadır!..” Bu muhteşem söz, sonradan İstiklal Harbinin de Atatürk’ün ağzından “Ya istiklal, ya ölüm” şeklinde tahakkuk eden şiarının öncülü gibi durmaktadır. Bu söz, sonradan okuduğum, öğrendiğim her “antiemperyalist savaşının”, “her istiklal savaşının” bir şekilde ifade olarak benzeri lakin içerik olarak da bihakkın aynısıdır. Tıpkı ezilen milletlerin kurtuluş mücadelesinin dünya genelinde ittifakla kabul edilen bayrağı olmuş Ernesto Che Guevera’nın “Patria o umerta” (ya özgür vatan ya ölüm) deyişi kadar manalı ve değerli olup içerik olarak tam tamına aynısıdır.

Enteresan bilgiler ve dokümanlar da gördüm duvarlarda, mesela İzmir’in işgal edildiği haberinin Balıkesir’e ulaştığı 16 Mayıs 1919 tarihinde, bugün artık Kuvayı Milliye Müzesinin Ek Hizmet Binası olarak kullanılan o devirdeki “Okuma Odası” toplantısında bir protesto telgrafı çekilmesi kararı alınır, karar öncesi Mehmet Vehbi Bey (Bolak) tarafından katılımcılara hitaben şöyle bir konuşma yapılır; “Vatan-ı azjzimiz büyük bir tehlikeye maruzdur. Yanıbaşımızda İzmir, düvel-i îtilafiye’nin müsaade ve müsâmahasıyla Yunan orduları tarafından iki günden beri işgal edilmiş bulunmaktadır. Ve şimdi elimdeki şu telgraf, kalb-i milleti dâğdâr ve rahnedâr eden bu hadise-i müellimeyi bize ihbar ediyor. Bu tecavüz-i lainâne karşısında hukûk-ı milleti sıyânet etmek, menâfi-i memleketi korumak ve bu hususlarda konuşmak üzere burada ictimâ etmiş bulunmaktayız. Herkes mütâlâatını serbestçe serd ü ityân etmelidir. Her vatandaş ne buyuracaksa, onları dinleyip ittihâz-ı mukarrerat eyleyeceğiz...” Behemehâl bir heyet teşkil edilmek suretiyle protesto telgrafı çekilmesi kararı alınır, heyette hayret edilecek azalar da vardır, Rum Papazı Yani Konstantin, Ermeni Papazı Deragont, Osmanlı Bankası Müdürü Papadaki, Avukat Peron gibi… Teşhir edilen bilgilerden anladığım kadarıyla bu muhteremler çok doğaldır ki tayin edilmiş olmalarına rağmen telgrafı imzalamazlar… Manda ve himaye edilme istekleri üzerine tarihe altın harflerle geçen sözü de Kuşdilli Leblebici Raşit eder; “Amerikan mandası, İngiliz mandası, Fransız mandası ne demektir efendiler? Bizim Susurluk'ta manda çok! isteyen oraya gitsin!.. Düşmanı geriye döndürecek kuvvet namlunun ucundadır!” ve ilaveten “mandayla, protestoyla düşman geri gitmez! Düşmanı durduracak kuvvet, namlunun ucundadır!..”

Dinlediğim kadarıyla, şimdilerde artık bazı zamane “hormonlu öğretim görevlileri”, “intihalci profesörler” tarafından yazılan kitaplarda ve makalelerde mezkûr kahramanların ve değerli fikirlerinin yer almaması da günün ruhuna münasip düşmektedir herhalde. Ne de olsa muktedirlerimizin bize bilge tarihçi diye takdim ettikleri kerameti kendinden menkul, bildiği yanıldığına yetmeyen zevat “keşke Yunan galip gelseydi” demedi mi? Nereden nereye…

Hani dedim ya, şimdilerde dini ve uhrevi tarafının öne çıkarılma çabaları çok yoğunlaştı, diye… O devrin Müslümanları eğer padişah ve şürekâsı etki alanında değil ise istiklal mücadelesi yanlısıdırlar, tüm toplantı tutanaklarından bu anlaşılıyor. Padişah yanlısı dediğim ise tüm tarihi kaynaklarda da görüleceği üzere hâkimi siyasiye muvacehesinde meçhul mahfillerde kotarılan ve dâhilîde şerikler marifetiyle icra edilen umdeler manzumesidir. Kimse kalkıp da yok o öyle değildir de dememelidir bence çünkü hem işbirliği tesis edip muhaliflerine de teklif edecek hem de üstüne mağlubiyet neticesi kulağa sufle edenlerin zırhlı gemileriyle payitahtı terk edeceksin, maazallah… Söylenecek çok laf var da, hem zayi etmek istemiyorum hem de lafın tamamı malum muhteremlere söylenirmiş diyerek iktifa ediyorum…

Hülasa bidayette de söylediğim üzere fiziki olarak sıradan lakin mana bakımından çok değerli hatırlatmaların ve hatırlamaların mekânı bu müzenin bu baptan gezilmesinde geç kalmışlığıma yanarken yolu düşenin mutlaka görmesi diğerlerine ise mutlaka yol düşürmelerini hassaten öneririm. İstiklal mücadelesinin ruhunu yaratan, yaşatan ve dahi zafere ulaştıranların tarihinin ruhunu yansıtan bir diğer kahraman Hasan Basri Çantav’ın bir sözü ile bitiriyorum; “Hiçbirimiz tefahüre vesile aramadık, sadece vazifemizi yapmaya çalıştık". Her bir kahramana sonsuz saygılarımla anıları önünde eğiliyorum.